Tourniquet: wat is het, wanneer gebruik je hem en wanneer is hij nodig?
Een tourniquet is een hulpmiddel waarmee bij levensbedreigend bloedverlies aan een arm of been de bloedstroom kan worden afgekneld. In situaties waarin ernstig bloedverlies niet voldoende kan worden gestopt door directe druk op de wond, kan het correct aanleggen van een tourniquet levensreddend zijn.
Een tourniquet is echter geen vervanging voor de gewone verbandmiddelen in een EHBO-koffer en ook niet automatisch noodzakelijk voor iedere organisatie. Het gebruik vraagt om kennis en training. Of een tourniquet onderdeel moet zijn van de EHBO- of BHV-uitrusting hangt onder andere af van de aanwezige risico's en de RI&E.
Wat is een tourniquet?
Een tourniquet bestaat uit een sterke band die om een arm of been wordt aangebracht. Met behulp van een spansysteem wordt de band zo strak aangetrokken dat de bloedtoevoer naar het gewonde lichaamsdeel wordt onderbroken. Hierdoor kan ernstig bloedverlies worden gestopt wanneer andere maatregelen onvoldoende effect hebben.
Een tourniquet is bedoeld voor levensbedreigend bloedverlies aan een ledemaat. Voor bloedingen op andere plaatsen van het lichaam zijn andere technieken en hulpmiddelen nodig.
Wanneer gebruik je een tourniquet?
Bij levensbedreigend bloedverlies is snel handelen belangrijk. Volgens de Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp 2026 wordt eerst direct stevige druk op de wond gegeven. Wanneer het bloedverlies daarmee niet stopt, kan een daarvoor getrainde eerstehulpverlener bij een levensbedreigende bloeding aan een arm of been een tourniquet gebruiken.
Er zijn daarnaast situaties waarin een tourniquet vanwege de omstandigheden of aanwezige risico's direct van belang kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan gevaarlijke werkomstandigheden, grote incidenten met meerdere slachtoffers of werkzaamheden op afgelegen locaties waar professionele hulpverlening langer onderweg kan zijn.
Een tourniquet binnen BHV en de RI&E
Een tourniquet hoeft niet standaard in iedere EHBO-koffer aanwezig te zijn. De Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp noemen dat een tourniquet of hemostatisch gaas in bepaalde omgevingen beschikbaar kan zijn en dat deze hulpmiddelen vanuit de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) onderdeel kunnen zijn van de beschikbare uitrusting.
Voor een kantooromgeving kan de noodzaak bijvoorbeeld anders zijn dan voor een productiebedrijf, werkplaats, bosbouwbedrijf of organisatie waar met machines, scherpe gereedschappen of andere risico's op ernstig letsel wordt gewerkt.
Kijk daarom niet alleen naar de vraag "hoort een tourniquet in mijn verbandkoffer?", maar vooral naar de risico's binnen de organisatie, de bereikbaarheid van professionele hulpverlening en de opleiding van de aanwezige eerstehulpverleners.
Hoe wordt een tourniquet aangelegd?
Volgens de Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp 2026 legt een daarvoor getrainde eerstehulpverlener een tourniquet bij levensbedreigend bloedverlies aan een arm of been ongeveer 5 tot 8 cm boven de wond of amputatie aan. Een tourniquet wordt niet over een gewricht aangebracht.
Wanneer de exacte plaats van de bloeding niet goed kan worden vastgesteld, of bij een incident met meerdere personen met levensbedreigend bloedverlies, kan een andere aanlegmethode nodig zijn. Het correct leren gebruiken van een tourniquet hoort daarom thuis in een passende training en niet alleen in een geschreven gebruiksinstructie.
Een aangelegde tourniquet niet zelf verwijderen
Is een tourniquet eenmaal correct aangelegd om levensbedreigend bloedverlies te stoppen, dan wordt deze door de eerstehulpverlener niet verwijderd of verplaatst. Dat wordt overgelaten aan professionele zorgverleners.
Bij levensbedreigend bloedverlies moet professionele hulpverlening zo snel mogelijk worden ingeschakeld. Bel 112 en volg de aanwijzingen van de meldkamer.
Niet iedere tourniquet is hetzelfde
De Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp 2026 adviseren de daarvoor getrainde eerstehulpverlener gebruik te maken van een tourniquet die geschikt is voor professionele toepassing. In de richtlijnen wordt hierbij specifiek gesproken over een Tactical Emergency Casualty Care (TECC) toegelaten tourniquet. Bij de keuze van een tourniquet is het daarom belangrijk te letten op de betrouwbaarheid, herkomst en aantoonbare geschiktheid van het product.
Een riem, smalle band of ander willekeurig materiaal is daarom niet zonder meer een gelijkwaardig alternatief voor een daarvoor ontworpen tourniquet.
Tourniquet als aanvulling op uw EHBO-uitrusting
Voor organisaties met een verhoogd risico op levensbedreigend bloedverlies kan een tourniquet een waardevolle aanvulling zijn op de bestaande EHBO- of BHV-uitrusting. Denk daarbij niet alleen aan het hulpmiddel zelf, maar ook aan opleiding, bereikbaarheid en een logische plaats binnen de totale eerstehulpvoorziening.
BHVsupport levert verschillende materialen voor het behandelen van ernstig bloedverlies. We denken graag mee over een passende aanvulling op uw EHBO-uitrusting op basis van de toepassing en aanwezige risico's.
